Przejdź do treści

Archiwum projektów PEŻ

W tym miejscu zgromadziliśmy część naszego fundacyjnego dorobku. Tworzyliśmy go we współpracy z wieloma osobami ale prawie od początku były z nami Alicja Kloczkowska, Agata Kloczkowska i Izabela Skowronek. Obecnie kontynuuje naszą pracę duża już rodzina Leśnych Przewodniczek i Przewodników. Realizowane są przeróżne wersje tych programów w istniejących już fundacjach i firmach, a ponadto co nas szczególnie cieszy – powstają nowe fundacje i firmy, które wypracowują swoje propozycje. Wszystkie one docierają do dzieci, rodzin i dorosłych z tym samym przesłaniem – czas na odbudowę więzi z Naturą. My tj. Maja i Bogdan skupiamy się obecnie na budowaniu różnych wersji Kręgów Leśnych Rodzin oraz prowadzeniu kursów (Podróże do Zaczarowanego Lasu) oraz warsztatów (Żywe opowieści). Od czasu do czasu prowadzimy także w różnych środowiskach tak nam bliskie wymienione poniżej formy spotkań z Naturą.

LasoPracownia – propozycje dla szkół, przedszkoli i grup zorganizowanych (np. punktów edukacji domowej)

Wprowadzenie

Pracownia Edukacji Żywej wspomaga edukację formalną i poprzez prowadzenie warsztatów terenowych wspierając szkoły w zakresie edukacji przyrodniczej. Część warsztatów to spotkania jednorazowe, część przerodziła się w wieloletnie projekty edukacyjne. Miejscem zajęć najczęściej jest las, czasem park lub nieużytek w pobliżu szkoły. Przyroda jest przez nas traktowana jako sala lekcyjna, gdzie nauka łączy się z osobistym doświadczaniem i odczuwaniem przez dziecko różnych emocji, wrażeń związanych z samodzielnym odkrywaniem pobliskiej przyrody. Mamy nadzieję, że przez oswojenie miejsca, zaciekawienie tym, co dziecko zobaczyło, usłyszało, dotknęło, czy poczuło nabierze ono pozytywnego stosunku do przyrody, a przez to, w przyszłości, będzie miało większą potrzebę jej ochrony. Warsztaty stanowią profilaktykę syndromu deficytu natury, czyli zespołu dysfunkcji i chorób wywołanych słabym kontaktem współczesnych dzieci z przyrodą. Czujemy, że dzięki takim warsztatom uda się „uchronić nasz gatunek wskaźnikowy zagrożony wyginięciem: dziecko na łonie natury” (Richard Louv „Ostatnie dziecko lasu”). Ważnymi aspektami naszych zajęć jest czas ich trwania – zajęcia trwają co najmniej 3 godziny i prowadzone są w niewielkich grupach, ok. 12 osób, co stwarza edukatorom możliwość nawiązania z uczestnikami indywidualnej i bezpośredniej relacji w i tak stosunkowo krótkim czasie. Taka więź jest konieczna, by przez osobisty kontakt dziecka i edukatora, wzmacniać jego zainteresowania przyrodnicze oraz postawę proekologiczną. Kameralna grupa sprzyja również rozwijaniu umiejętności komunikacji w grupie, poznawaniu sposobów rozwiązywania konfliktów, wzmacnianiu i budowaniu relacji pomiędzy dziećmi w klasie.

Warsztat pierwszego kontaktu z Naturą

Każde nasze zajęcia zaczynają się od poznania: poznania edukatora z grupą, poznania się dzieci w grupie (od nowa, w nowej przestrzeni, a nie w szkolnej klasie), poznania przez grupę danego miejsca w przyrodzie. Poznawanie jest pierwszym krokiem do oswajania i staramy się zaangażować w to wszystkie zmysły, dlatego słuchamy lasu, podglądamy go przez lupy, dotykamy mchów, żołędzi, czy patyków, wąchamy ściółkę, kwiaty i wilgotne drewno, a gdy nadarzą się odpowiednie warunki również próbujemy dzikich, słodkich malin lub kwaśnego szczawika. Warsztaty wspierają rozwój fizyczny dzieci, które przeżywając przygody (np. przeskakując przez rzeczkę, przechodząc po kłodzie) ćwiczą koordynację oraz wzmacniają poczucie własnej wartości i pewności siebie. Przez samodzielne, prowadzone we własnym tempie obserwacje (często z użyciem lupy) ćwiczą uważność i koncentrację. W niektóre zajęcia włączamy elementy opowieści, co rozbudza dziecięcą wyobraźnię oraz sztuki (z wykorzystaniem naturalnych elementów), co rozwija kreatywność i małą motorykę. Aktywności wykonujemy wcielając się role – badacza, odkrywcy, przyrodnika, artysty. Bardzo ważną częścią naszych spotkań z grupą jest wspólny posiłek w lesie, na kocach, karimatach lub kłodach, który dodatkowo integruje i oswaja przestrzeń przyrodniczą. Staramy się też znaleźć czas na swobodną zabawę. To wszystko sprzyja budowaniu więzi dziecka z przyrodą. Prowadząc warsztaty przyrodnicze dla szkół fundacja PEŻ współpracuje i współpracowała z wieloma gminami województwa śląskiego: Chorzów, Czerwionka-Leszczyny, Katowice, Knurów, Lyski, Orzesze, Pawłowice, Pszczyna, Rudy Raciborskie, Siemianowice Śląskie, Siewierz, Tychy, Zabrze, Żory.

Poniżej prezentujemy kilka realizowanych projektów i programów edukacyjnych będących zastosowaniem warsztatu pierwszego kontaktu z Naturą do bardziej szczegółowej tematyki przyrodniczej i ekologicznej.

PROGRAM „RECYKLING CZYLI POWRÓT DO NATURY”

Czy nieużytek, pobliski las, park lub skwer mogą być znowu dla dzieci miejscem przyrodniczych odkryć, pasjonujących obserwacji, zbierania doświadczeń, wciągających zabaw, poszukiwań skarbów, przeżywania przygód, wyciszenia i skupienia? By to się stało spróbujemy zachwycić się zaobserwowanym życiem (np. owadami i pająkami) oraz jego śladami (tropami ssaków, domami zwierząt, ptasimi gniazdami), dobrze się przy tym bawiąc. Niestety czasem ten zachwyt może zaburzy śmieć, co będzie okazją do rozmowy czym są śmieci i czy w przyrodzie też powstają. Myślą przewodnią warsztatów jest pokazanie ich uczestnikom, że idea recyklingu jest czymś naturalnym i od zawsze obecnym w świecie przyrody i ludzie też powinni do niej dążyć. Przyroda, która dostarczyła dzieciom pozytywnych emocji, w przyszłości będzie miała szansę zostać otoczona przez nie troską.

PROGRAM „(ROZ)POZNAWNIE NATURY”

W ramach tego programu uczestnicy mają do wyboru 3 warsztaty:

POZNAWANIE DRZEW I KRZEWÓW DZIKO ROSNĄCYCH, ICH BIOLOGII I MIEJSCA W KULTURZE
Fascynowały ludzi od zawsze, czy i nas zafascynują? Drzewa staną się miejscem zabawy, obserwacji, inspiracji artystycznej, badań i odpoczynku. Na warsztatach wcielimy się w przyrodników, którzy określą wiek wybranych drzew, a przy pomocy lup i mikroskopów terenowych poznają szczegóły anatomiczne liści, pędów, kwiatów czy owoców – poobserwują włoski, haczyki, kolce, perforacje, żyłkowanie. Z wykorzystaniem pudełek do obserwacji, pudełek do słuchania i lornetki poznamy zwierzęta zamieszkujące drzewa. Porozmawiamy też o znaczeniu drzew w kulturze i wierzeniach. Będziemy odkrywać otaczającą przyrodę za pomocą „szkiełka i oka”, ale także dotyku, słuchu i węchu.
POSZUKIWANIE I ROZPOZNAWANIE ŚLADÓW ZWIERZĄT
Na warsztatach odkryjemy, że niepozorny las, czy pobliski nieużytek mogą okazać się miejscem życia wielu zwierząt. Wcielimy się w tropicieli, używając lup poobserwujemy ślady pozostawione przez owady na roślinach (np. galasy, ślady żerowania larw w liściach, korze), a także same owady. Spróbujemy odszukać tropy ssaków i podążać ich śladem oraz poszukamy śladów zostawionych przez ptaki. Poprzez zabawę nauczymy się cicho i z uwagą poruszać po lesie, tak by zobaczyć nie tylko ślady zwierząt, a także same zwierzęta
LAS – KLIMATYCZNE MIEJSCE
Zanurzymy się w lesie, będziemy chłonąć jego atmosferę wszystkimi zmysłami. Grzebiąc w glebie będziemy wzmacniać swój układ odpornościowy i poprawiać nastrój, dzięki glebowym bakteriom (Mycobacterium vaccae), a wędrując po lesie w ciepły dzień będziemy wdychać ożywcze leśne powietrze wypełnione fitoncydami. Posłuchamy śpiewu ptaków i szumu wiatru. Taki sposób przebywania w lesie wspiera procesy rozwojowe dzieci i przyczynia się do rozwijania ich pozytywnej relacji z przyrodą i przy okazji też do zdobywania o niej wiedzy. Napotkane oznaki degradacji lasu, do którego dzieci poczuły coś pozytywnego (chociażby zaciekawienie), budzą zwykle ich sprzeciw i chęć zmiany sytuacji i skierują naszą uwagę na problemy zmian klimatu. Zademonstrowane zostaną i omówione najprostsze sposoby polepszenia sytuacji, szczególnie takie, które każdy z uczestników może rozpocząć u siebie samego.

GRY TERENOWE

Powstała, by zachęcić i ośmielić rodziców do wybierania przyrody na miejsce spędzania wolnego czasu. Obserwujemy, że często trudno jest zacząć, a uczestnictwo w takich zajęciach, powoduje, że w przyszłości dla rodzin łatwiejsze staje się wspólne wychodzenie do lasu, chętnie wracają do poznanego miejsca lub odkrywają nowe, własne-rodzinne miejsca. Proponujemy gry terenowe lub przyrodnicze spacery rodzinne odbywające się w lasach województwa śląskiego.

Na kilka godzin las zamienia się w magiczną krainę – baśni, żywiołów, mitycznych stworzeń… Zapraszamy rodziny na wspólne odkrywanie tych krain podczas naszych gier terenowych. Będzie miejsce na wspólne rozwiązywanie leśnych zagadek; odwiedziny u niesamowitych postaci, które wyjątkowo tego dnia ukażą nam się w lesie; przedzieranie się poza ścieżkami; odnajdowanie trasy, jak prawdziwi tropiciele; podążanie za tajemniczymi znakami; gromadzenie leśnych pamiątek; współpracę; a przede wszystkim na odkrycie tajemnicy lasu!

RODZINNE SPACERY PRZYRODNICZE

Kameralne (uczestniczy w nich zwykle maksymalnie 10 rodzin) wyprawy dla rodziców z dziećmi w wieku od 4 do 10 lat. Jeżeli lubicie przygody, jeśli ciekawią Was zwierzęta i wyszukiwanie ich śladów w lesie, jeśli chcecie poznawać życie drzew – te wyprawy są dla Was!

Wspólne poznawanie bogatej (tak!, właśnie tak!) przyrody Śląska i rodzinne spędzanie czasu. Podczas naszych trzygodzinnych wypraw  schodzimy ze ścieżek i zagłębiamy się w las. Znajdujemy niezwykłe wyrośla na drzewach, huby, dziuple, legowiska saren i dzików, nory myszy i lisów… Niejeden leśny skarb wypełni kieszenie dzieci. Będziemy wspólnie odkrywać las, bawić się i – niepostrzeżenie – uczyć. Podczas naszych wypraw znajdzie się też przestrzeń na pogłębienie kontaktu rodziców z dziećmi. Przez te kilka godzin będziemy całą naszą uwagą i uczuciem z dziećmi i z przyrodą.

Projekt realizowany w latach 2015 – 2022 skierowany do uczniów i nauczycieli katowickich szkół.

W ramach tego projektu do tej pory odbyły się oraz trwają nadal:

konferencja „Przyrodnicze Katowice – edukacja terenowa”, gdzie poruszyliśmy kwestię znaczenia edukacyjnego, wychowawczego i rozwojowego kontaktu dzieci z przyrodą oraz wskazaliśmy możliwości edukacyjnego wykorzystania przyrodniczych przestrzeni w tak dużym mieście, jakim są Katowice konkursy literacko-plastyczne „Moje przyrodnicze Katowice”, skierowane do uczestników warsztatów terenowych, by przedłużyć ich kontakt z najbliższą przyrodą i podzielić się swoimi wspomnieniami z wypraw do lasu audycje w programie m.in. „Zielony Telefon” Polskiego Radia Katowice, gdzie informujemy o przebiegu projektu i jego rozwoju oraz można posłuchać relacji samych uczestników
spotkania z nauczycielkami, podczas których wymienialiśmy doświadczenia z warsztatów, wspominaliśmy je, zachęcaliśmy do udziału kolejne klasy oraz w konsekwencji których staraliśmy się ulepszyć nasze zajęcia odpowiadając na potrzeby nauczycieli (/-lek), które wybrzmiały podczas dyskusji
kilkaset czterogodzinnych warsztatów i paręnaście czterospotkaniowych cykli zajęć