Przyrodnicze Katowice – opis programu

Czy w samym sercu aglomeracji górnośląskiej, w Katowicach, można proponować dzieciom i młodzieży ciekawe zajęcia terenowe w lesie? Uczyć o zachodzących w nim zjawiskach? Obserwować dzikie zwierzęta lub ich ślady? Stwarzać przestrzeń do poznawania lasu za pomocą różnych zmysłów? Do jego odczuwania?
W ramach programu „Przyrodnicze Katowice” (współfinansowanego przez WFOŚiGW w Katowicach i gminę Katowice a realizowanego przez Pracownię Edukacji Żywej) ponad 2000 dzieci i młodzieży jesienią 2015 r. i przyszłą wiosną poznawać będzie przyrodę Katowic.
Czy w tak dużym mieście jak Katowice jest dużo przyrody? Dzieci, zapytane, często nie są pewne. Czy w lesie albo parku, który znajduje się najbliżej szkoły, rosną jakieś chronione, rzadkie rośliny? A czy żyją w nim zwierzęta? Początkowo nieufnie, pojedynczo – w końcu prawie wszyscy uczestnicy wymieniają zwierzęta, które widywali w mieście – w centrum, choć częściej na obrzeżach , w parku lub w lesie. Sarny, dziki, wiewiórki, dzięcioły, lisy. I rzeczywiście – ślady tych zwierząt znajdujemy w terenie zielonym, do którego dochodzimy z grupą pieszo. Czasem jest to piękny, gęsty las, jak w dzielnicy Giszowiec czy Ligota, czasem park (np. Park Kościuszki), a czasem po prostu teren zielony porośnięty drzewami, który potocznie nazywamy nieużytkami. Nazwa sugeruje, że taki teren jest w mieście niepotrzebny a nawet niepożądany. Tymczasem okazuje się, że te miejsca nadają się do wykorzystania edukacyjnego na równi z lasem czy z parkiem. Zwłaszcza, że właśnie tutaj spotykamy nie tylko ślady zwierząt, ale i same zwierzęta – mrówki, pająki, ślimaki (m.in. winniczki, wstężyki, pomrowy), a nawet zdarza się nam zobaczyć dzięcioła, uciekającą sarnę czy usłyszeć skrzeczenie sójki. Takie momenty są dla dzieci w każdym wieku wyjątkowe. Pozwalają im spojrzeć inaczej na miejsce, które dotąd traktowali – być może – jak przysłowiowy „nieużytek” czy też „nienaturalny” (więc właściwie pozbawiony wartości) las. Podczas zajęć miejsce to okazuje się być pełne życia, w którym można odkryć różne przyrodnicze skarby a czasami i przeżyć przygodę. Zajęcia terenowe – nawet stosunkowo krótkie (tj. trzygodzinne) – mają znaczenie nie tylko poznawcze ale i rozwojowe oraz wychowawcze. Rozwijają spostrzegawczość, uczą bezpiecznego poruszania się po lesie, koordynacji ruchowej. Budują solidarność grupową i zwiększają motywację do nauki przedmiotów przyrodniczych, gdyż odrębność miedzy poszczególnymi naukami zaciera się w terenie, w którym wszystkie elementy i te ożywione i nieożywione są ważne dla właściwego rozumienia czym jest np. las czy łąka. Oczywiście, w takich miejscach natykamy się też na elementy, które już nas nie cieszą – śmieci, ślady niszczenia przyrody… A jednak i one stanowią bardzo dobry materiał edukacyjny. Znajdowane w terenie, do którego dzieci i młodzież poczuli coś pozytywnego (chociażby zaciekawienie), budzą sprzeciw u młodych ludzi. Tym samym – jest to najlepszy sposób, żeby zachęcić ich do właściwego zachowania.

Od jesieni ubiegłego roku program ten (jako pilotażowy) był realizowany w różnych gminach śląskich i sprawdzał gotowość dzieci i nauczycieli do wyjścia ze szkoły i prowadzenia edukacji w najbliższym terenie przyrodniczym. Warsztaty spotkały się z dużym zainteresowaniem zarówno wśród nauczycieli, jak i wśród dzieci i młodzieży. Wielokrotnie nauczyciele i dyrektorzy szkół katowickich zgłaszali chęć kontynuowania warsztatów (lub wzięcia w nich udziału po raz pierwszy jeśli nie starczyło dla ich klas miejsc w edycji wiosennej). Program jest więc odpowiedzią na bezpośrednie potrzeby katowickich szkół.
Programu Przyrodnicze Katowice rozpoczął się we wrześniu br. i będzie trwał aż do czerwca2016 roku a rozpoczęła go konferencja w Międzynarodowym Centrum Kongresowym dla nauczycieli szkół Katowic, omawiająca założenia terenowej edukacji przyrodniczej w miastach. Wystąpili przedstawiciele instytucji miejskich, organizacji pozarządowych oraz naukowcy.
W międzyczasie będzie zorganizowany konkurs pn. „Moje przyrodnicze Katowice” dla dzieci i młodzieży z klas, które wzięły udział w 4-godzinnych warsztatach terenowych. Uczestnicy wykonają prace plastyczne i literackie inspirowane zajęciami i przyrodą ich dzielnicy. Konkurs będzie miał 2 uroczyste rozstrzygnięcia – 6 grudnia 2015 r. w sali koncertowej Polskiego Radia Katowice oraz w maju 2016 r. podczas Leśnego Pikniku Rodzinnego Ekoodpowiedzialnie w Katowicach.
Przebieg i efekty warsztatów będą badane we współpracy z naukowcami Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Śląskiego.

Polskie Radio Katowice objęło patronat medialny nad całym programem i na bieżąco ukazują się audycje informujące o jego przebiegu, wywiady z dziećmi, nauczycielami i edukatorami.

Honorowy patronat nad  programem Przyrodnicze Katowice objął Prezydent Miasta Katowice Marcin Krupa.